Dit document beschrijft de politieke uitgangspunten van JA21. De belangrijkste gedachte is dat een goede samenleving bestaat uit drie belangrijke onderdelen: de gemeenschap, de markt en de staat.
Onthoud deze ene zin voor je toets:
JA21 staat voor een kleinere overheid, lagere belastingen, een vrije markt, sterke gemeenschappen, meer lokale zeggenschap en een sterker parlement.
Volgens JA21 moet de overheid minder macht hebben en zich vooral richten op haar belangrijkste taken. De samenleving, burgers en bedrijven moeten meer vrijheid en verantwoordelijkheid krijgen.
1. De gemeenschap
- De samenleving bestaat uit verschillende gemeenschappen, zoals gezinnen, families, buurten, dorpen, verenigingen, scholen en kerken.
- Gemeenschappen zijn belangrijk voor het geluk, de identiteit en de persoonlijke ontwikkeling van mensen.
- Mensen hebben elkaar nodig om zich goed te kunnen ontwikkelen.
- De overheid en de markt moeten gemeenschappen ondersteunen en mogen deze niet vervangen of verzwakken.
- Internationale samenwerking is belangrijk voor vrede, veiligheid en welvaart. De Europese Unie mag echter niet te veel invloed krijgen op nationale gemeenschappen.
Belangrijkste idee: Sterke gemeenschappen vormen de basis van een goede samenleving.
2. De markt
- JA21 vindt dat een vrije markt het beste zorgt voor economische groei, welvaart en werkgelegenheid.
- Ondernemers en consumenten moeten zoveel mogelijk vrijheid krijgen.
- De overheid moet zich zo min mogelijk bemoeien met de economie.
- De overheid moet vooral zorgen voor goede wetten en regels die de markt eerlijk laten functioneren.
- Prijzen moeten zoveel mogelijk vrij bepaald worden.
- Belastingen moeten zo min mogelijk invloed hebben op de markt.
- Te veel overheidsingrijpen op bijvoorbeeld de woningmarkt en arbeidsmarkt kan problemen juist groter maken.
Belangrijkste idee: Een vrije markt zorgt beter voor welvaart en werkgelegenheid dan een overheid die zich overal mee bemoeit.
3. De staat (overheid)
De belangrijkste taken van de overheid
Volgens JA21 moet de overheid zich vooral richten op:
- Het beschermen van de vrede en veiligheid.
- Het zorgen voor voldoende politie, justitie en leger.
- Het aanbieden van belangrijke voorzieningen die de markt niet goed kan regelen, zoals wegen en een sociaal vangnet.
De overheid is niet verantwoordelijk voor het oplossen van alle problemen of het gelukkig maken van iedereen.
Een kleinere overheid
JA21 vindt dat de Nederlandse overheid te groot is geworden en zich te veel met de samenleving bemoeit.
Daarom wil JA21:
1. Minder taken voor de overheid en minder wetten en regels.
2. Minder ambtenaren.
3. Aanzienlijk lagere belastingen.
Ook wil JA21 dat gemeenten en provincies meer bevoegdheden krijgen. Beslissingen moeten zo veel mogelijk lokaal worden genomen in plaats van door de landelijke overheid.
Kleine gemeenten zijn volgens JA21 belangrijk voor de sociale samenhang en de lokale democratie.
Belangrijkste idee: De overheid moet kleiner worden en meer verantwoordelijkheid overlaten aan burgers, bedrijven en gemeenschappen.
4. De liberaal-democratische rechtsstaat
JA21 vindt dat overheidsmacht noodzakelijk is, maar ook gevaarlijk kan zijn. De overheid kan haar macht misbruiken en daardoor de vrijheid van burgers beperken.
Om machtsmisbruik te voorkomen, zijn volgens JA21 drie principes belangrijk:
Principe Betekenis
Democratie Burgers kiezen regelmatig hun volksvertegenwoordigers via verkiezingen.
Liberalisme De vrijheid en grondrechten van mensen begrenzen de macht van de overheid.
Rechtsstaat Iedereen moet zich aan dezelfde wetten houden, ook politici en de overheid.
5. Het herstellen van de machtenscheiding
JA21 vindt dat de macht in Nederland niet goed verdeeld is. Volgens de partij hebben de regering en de rechterlijke macht te veel macht gekregen, terwijl het parlement juist te weinig invloed heeft.
Er zijn drie machten:
- Wetgevende macht: Het parlement maakt wetten.
- Uitvoerende macht: De regering voert wetten en beleid uit.
- Rechterlijke macht: Rechters beoordelen zaken en passen wetten toe.
JA21 wil de balans tussen deze drie machten herstellen.
A. Het parlement versterken
JA21 wil dat het parlement onafhankelijker wordt van de regering.
Daarom stelt de partij voor:
- Minderheidskabinetten mogelijk te maken in plaats van automatisch meerderheidskabinetten te vormen.
- Een districtenstelsel in te voeren, zodat volksvertegenwoordigers meer rechtstreeks afhankelijk zijn van hun eigen kiezers.
- Een correctief referendum in te voeren, zodat burgers zich kunnen uitspreken over besluiten van het parlement.
B. De macht van rechters beperken
JA21 vindt dat rechters terughoudender moeten zijn en niet hun eigen politieke of persoonlijke voorkeuren mogen gebruiken bij het beoordelen van wetten.
De partij wil onder andere:
- Minder invloed van rechters op besluiten van de overheid.
- Dat Nederlandse wetten voorrang krijgen boven internationale verdragen.
- Dat grondrechten vooral burgers beschermen tegen de overheid en niet automatisch gelden tussen burgers onderling.
- Minder rechterlijk activisme.
- Het verbod op constitutionele toetsing behouden. Dit betekent dat rechters wetten niet aan de Nederlandse Grondwet mogen toetsen.
C. De macht van de regering beperken
JA21 vindt dat de regering te veel macht heeft gekregen door de groei van het aantal overheidstaken, wetten en regels.
De partij wil daarom minder overheidstaken en regels, zodat burgers, bedrijven en gemeenschappen meer zelf kunnen regelen.
6. De belangrijkste standpunten om te onthouden
Onderwerp Standpunt van JA21
Gemeenschap Sterke families, buurten en nationale gemeenschappen.
Economie Een vrije markt met zo weinig mogelijk overheidsbemoeienis.
Overheid Een kleinere overheid, minder regels en lagere belastingen.
Democratie Meer macht en onafhankelijkheid voor het parlement.
Gemeenten Meer bevoegdheden voor gemeenten en provincies.
Rechterlijke macht Rechters moeten terughoudender zijn en minder invloed hebben op politieke besluiten.
Referendum Burgers moeten via een correctief referendum meer invloed krijgen.
Europese Unie Europese samenwerking is belangrijk, maar de EU mag nationale gemeenschappen niet ondermijnen.
7. Korte conclusie
JA21 wil een samenleving waarin de gemeenschap sterk is, de markt vrij kan functioneren en de overheid kleiner wordt.